Współpraca między lekarzami w świetle KEL i przepisów prawa

Współpraca między lekarzami podczas czynności zawodowych została uregulowana zarówno w zapisach Kodeksu Etyki Lekarskiej (KEL), jak i w przepisach prawa. Objęto nią różne poziomy relacji, w tym między lekarzem mniej doświadczonym a lekarz bardziej doświadczonym, między lekarzem stażystą a jego opiekunem. Normy KEL wskazują także na właściwe relacje między lekarzami o takim samym / zbliżonym poziomie wiedzy i doświadczenia.     

opinia lekarza specjalisty / konsylium lekarskie

            Przepis art. 37 ustawy z dn. 05.12.1996r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty (u.z.l.)  niejako nakłada na lekarza powinność zasięgnięcia opinii innego lekarza (właściwego lekarza specjalisty) lub innych lekarzy (zwołać konsylium lekarskie) w razie wątpliwości diagnostycznych lub terapeutycznych. W tym zakresie lekarz samodzielnie dokonuje oceny i podejmuje decyzję o tym, czy ma ww. wątpliwości natury merytorycznej.

            Powyższą normę uzupełniają zapisu KEL, zgodnie z którymi lekarz nie powinien wykracza poza posiadane kompetencje, a gdy zakres czynności diagnostycznych, zapobiegawczych, leczniczych i orzeczniczych przewyższa kompetencje danego lekarza - winien się zwrócić do innego bardziej kompetentnego lekarza (art. 10 ust. 1 KEL). Uzupełnieniem jest inny przepis, zgodnie z którym doświadczeni lekarze mają obowiązek służyć radą i pomocą mniej doświadczonym kolegom, zwłaszcza w trudnych przypadkach klinicznych (art. 63 ust. 1 KEL).

            Powyższe normy nie nakładają na lekarza obowiązku konsultacji wyłącznie z lekarzem z naszej placówki, czy „twarzą w twarz” – w grę może zatem wchodzić przeprowadzenie konsultacji w rozmowie telefonicznej, a także online. Warto od razu zaznaczyć, że podczas konsultacji należy zachować odpowiednią poufność i chronić dane o stanie zdrowia pacjenta, zatem należy zadbać, aby informacje / dokumenty medyczne były udostępnione tylko ww. bardziej doświadczonemu lekarzowi, czy grupie lekarzy biorących udział w konsylium. Także przekazywanie wyników badań, czy zdjęć obrazowych dot. pacjenta, aby zobrazować dany problem / swoje wątpliwości, powinno odbywać się wyłącznie odpowiednio bezpiecznym kanałem informacji, np. na imiennego maila danego lek. specjalisty – dodatkowo z prośbą o usunięcie przesłanych danych / informacji niezwłocznie po odbyciu konsultacji czy po zakończeniu konsylium.  

gdy konieczne działanie bez zgody pacjenta

Szczególny obowiązek prawny / powinność konsultacji z innym lekarzem nakładają 3 inne przepisy u.z.l., które nakazują:

  1. skonsultowanie się z innym lekarzem (w miarę możliwości) - przed podjęciem decyzji o badaniu lub udzieleniu pacjentowi innego świadczenia zdrowotnego bez jego zgody (jeżeli wymaga on niezwłocznej pomocy lekarskiej, a ze względu na stan zdrowia lub wiek nie może wyrazić zgody i nie ma możliwości porozumienia się z jego przedstawicielem ustawowym lub opiekunem faktycznym - art. 33 ust. 2 u.z.l.)
  2. zasięgnięcie opinii drugiego lekarza w miarę możliwości tej samej specjalności (o ile jest to możliwe) - przed podjęciem decyzji o wykonaniu zabiegu operacyjnego / zastosowaniu metody leczenia lub diagnostyki stwarzającej podwyższone ryzyko dla pacjenta bez zgody przedstawiciela ustawowego pacjenta / sądu opiekuńczego (gdy zwłoka spowodowana postępowaniem w sprawie uzyskania ww. zgody groziłaby pacjentowi niebezpieczeństwem utraty życia, ciężkiego uszkodzenia ciała lub ciężkiego rozstroju zdrowia - art. 34 ust. 7 u.z.l.);
  3. zasięgnięcie opinii drugiego lekarza w miarę możliwości tej samej specjalności (o ile jest to możliwe) - przed podjęciem decyzji o zmianie ustalonego wcześniej zakresu zabiegu / metody leczenia lub diagnostyki w sposób umożliwiający uwzględnienie okoliczności, których nieuwzględnienie groziłoby pacjentowi niebezpieczeństwem utraty życia, ciężkim uszkodzeniem ciała lub ciężkim rozstrojem zdrowia, (gdy nie ma możliwości niezwłocznie uzyskać zgody pacjenta lub jego przedstawiciela ustawowego - art. 35 ust. 1 u.z.l.).
lekarz stażysta - opiekun

            Przepis art. 15b ust. 1 u.z.l. wyraźnie stanowi, że lekarz stażysta odbywa staż podyplomowy pod nadzorem innego bardziej doświadczonego lekarza / lek. dentysty:

-           lekarza posiadającego specjalizację / tytuł specjalisty

-           lekarza, który zaliczył w toku szkolenia specjalizacyjnego moduł podstawowy,

-           lekarza / lek. dentysty, który ukończył 3. rok szkolenia specjalizacyjnego w specjalizacjach jednolitych

-           lekarza / lek. dentysty, który zdał Państwowy Egzamin Modułowy;

-           lek. dentysta może także odbywać staż podyplomowy pod nadzorem lekarza dentysty wykonującego zawód przez okres co najmniej 3 lat (do ww. stażu zawodowego nie wlicza się okresu realizowania stażu podyplomowego lek. dentysty).

Każdy z ww. lekarzy w przepisach u.z.l. jest nazwany „opiekunem”.

Przepis art. 15 b ust. 3 u.z.l. nadaje z jednej strony lekarzowi stażyście pewne uprawnienia, ale z drugiej strony jednocześnie „nakazuje” bardziej doświadczonemu lekarzowi sprawowanie opieki w konkretnych sytuacjach. Lekarz stażysta jest uprawniony

  1. dopiero po konsultacji z opiekunem do:

-           do przedmiotowego i podmiotowego badania pacjenta;

-           udzielania porad lekarskich;

-           wydawania zleceń lekarskich;

  1. dopiero po uzgodnieniu z opiekunem lub z lekarzem wskazanym przez opiekuna do wydawania skierowań na badania wymagające metod diagnostycznych i leczniczych stwarzających podwyższone ryzyko dla pacjenta;
  2. do samodzielnego stosowania metod diagnostycznych i leczniczych - które zostały uprzednio zlecone przez innego lekarza posiadającego prawo wykonywania zawodu na czas nieokreślony + których praktyczna umiejętność została stwierdzona przez opiekuna;
  3. wyłącznie we współpracy z opiekunem - do prowadzenia historii choroby i innej dokumentacji medycznej;
  4. wystawiania recept (z wyłączeniem recept "pro auctore" i "pro familiae") -

dopiero po uzgodnieniu ich treści z opiekunem

  1. do wydawania opinii i orzeczeń lekarskich – dopiero po uzgodnieniu ich treści z opiekunem.
w relacji przełożony – podwładny

Lekarze pełniący funkcje kierownicze mają obowiązek traktować swoich pracowników zgodnie z zasadami etyki (art. 63 ust. 2 KEL) oraz są zobowiązani do szczególnej dbałości między innymi o warunki pracy i rozwoju zawodowego podległych im osób (art. 63 ust. 3 KEL). Za lekarza pełniącego funkcje kierownicze w rozumieniu ww. normy należy uznać nie tylko dyrektora szpitala i jego zastępcę, kierownika przychodni i jego zastępcę, ordynatora oddziału, czy kierownika kliniki, ale także lekarza dyżurnego szpitala, kierownika specjalizacji, czy opiekuna lekarza stażysty. 

Trzeba zauważyć, że norma ta obejmuje oczywiście nie tylko lekarzy, ale także wszystkich innych podwładnych, w tym zarówno osoby wykonujące inne zawody medyczne (np. pielęgniarki, fizjoterapeutów), jak i innych pracowników, np. salową czy pracownika działu rejestracji.  

W literaturze słusznie wskazuje się, że lekarz pełniący funkcje kierownicze:

-           powinien pamiętać, że poza standardami wynikającymi z innych norm, z racji wykonywania swojego zawodu ma szczególne zobowiązanie, aby zachowywać się w sposób moralnie nienaganny w stosunku do podwładnych. W szczególności zatem nie wolno mu odnosić się do podwładnych w sposób wulgarny, niestosowny, poufały lub w inny sposób niemieszczący się w granicach tego, co uchodzi za właściwe w miejscu pracy (T. Widłak Komentarz do art. 63 KEL [w:] Kodeks Etyki Lekarskiej. Komentarz, red. O. Nawrot, Wyd. Arche 2025).

-           ma obowiązek traktować podległych im lekarzy w sposób nienaruszający ich praw, w szczególności nie powinni podejmować ani akceptować działań polegających na nękaniu lub zastraszaniu, wywoływaniu zaniżonej oceny przydatności zawodowej czy innych powodujących lub mających na celu szykanowanie, poniżenie, ośmieszenie, izolowanie lub wyeliminowanie danej osoby z zespołu bądź stanowiących niedopuszczalne wykorzystanie sprawowanej funkcji do czerpania korzyści osobistych lub majątkowych  (M. Dmuch Komentarz do art. 63 KEL [w:] Kodeks Etyki Lekarskiej. Komentarz, red. R. Tymiński, Wyd. Wolters Kluwer Polska 2025).  

adwokat Karol Kolankiewicz

Karol Kolankiewicz, adwokat, ekspert ISPOZ.pl i Receptanaprawo.pl; Specjalizuje się w sprawach związanych z prawem medycznym, prawem karnym i ochroną danych osobowych.; Autor ponad 20 kursów e-learningow'ych dla Receptanaprawo.pl, w tym: "Jakie informacje dla pacjenta ma obowiązek zamieścić placówka medyczna", "Rejestracja medyczna – jakość usług i bezpieczeństwo pacjenta", "Lekarz wobec agresji – ochrona w prawie karnym", "5 najczęstszych błędów personelu w toku realizacji kontraktu z NFZ", "Teleporada – jak unikać błędów przy udzielaniu świadczeń zdrowotnych?",  "Kiedy lekarz może odstąpić od leczenia?", czy "Rejestracja medyczna – podstawowe obowiązki i zadania"