Jako lekarze codziennie stoimy na pierwszej linii frontu walki o zdrowie i życie pacjentów. Nasza praca to nieustanny kontakt z patogenami, co czyni nas grupą szczególnie narażoną na różnego rodzaju infekcje. Poza zachowaniem zasad higieny, używaniem środków ochrony indywidualnej, a także dbaniem o własny dobrostan, możemy zwiększyć swoje bezpieczeństwo poprzez szczepienia ochronne - dbałość o nie to fundament udzielania pomocy innym.
Fot. Pixabay
Jako lekarze, ale także cały personel medyczny jesteśmy szczególnie narażeni na zakażenia grypą, WZW B, COVID-19, dlatego zaleca się nam regularne szczepienia ochronne. Dodatkowo w wybranych specjalizacjach zaleca się szczepienia przeciwko krztuścowi, odrze, śwince i różyczce, meningokokom czy ospie wietrznej, w innych specjalizacjach także przeciw WZW A, pneumokokom, durowi brzusznemu czy małpiej ospie.
Grypa
Personel medyczny ma zwiększoną ekspozycję na grypę przez kontakt z chorymi. Ze względu na zmieniający się wirus grypy szczepienie zalecane jest raz w roku, najlepiej na początku sezonu grypowego. W Polsce przez ostatnie lata szczepiło się tylko ok. 5,5–17% pracowników medycznych, co pokazuje dużą lukę w profilaktyce. Opierając się na wynikach przekrojowego badania ankietowego przeprowadzonego przez D. Rynkowską i E. Kuchar w 3 szpitalach uniwersyteckich w Warszawie, zaledwie 29,9 proc. respondentów uznaje szczepienia za skuteczne w zapobieganiu grypie, podczas gdy 52,8 proc. wskazało na mycie rąk jako główną metodę prewencji. Znaczące różnice odnotowano pomiędzy lekarzami a pielęgniarkami – lekarze częściej uznawali szczepienia za skuteczne (84 proc. vs. 42,4 proc.).
W Polsce szczepienie przeciw grypie jest szczepieniem zalecanym dla ogółu populacji, w tym zwłaszcza dla personelu medycznego, ale nie powszechnie obowiązkowym. Aktualne zalecenia Ministerstwa Zdrowia obejmują pracowników ochrony zdrowia „niezależnie od posiadanej specjalizacji”, a także personel administracyjny.
Praktycznie oznacza to, że szczepienie jest rekomendowane dla:
■ lekarzy, pielęgniarek, położnych i innych osób udzielających świadczeń zdrowotnych;
■ personelu administracyjnego w podmiotach ochrony zdrowia;
■ osób mających kontakt z pacjentami z grup ryzyka.
WZW B (HBV)
Pracownicy ochrony zdrowia są „narażeni w sposób szczególny” na zakażenie, zwłaszcza przy ekspozycji na krew i płyny ustrojowe; WHO podaje, że globalna częstość ostrego WZW B wśród pracowników ochrony zdrowia wynosi 5,3 proc.
COVID-19
Po pandemii koronawirusa częstość zachorowań zmniejsza się, ale nadal obserwowane jest coroczne zwiększenie liczby zachorowań występujących od końca lipca do końca października.
Krztusiec
Zaleca się dawkę przypominającą dTap dla pracowników ochrony zdrowia, zwłaszcza mających kontakt z dziećmi i noworodkami; w statystykach zachorowań notuje się zawodowe zakażenia u personelu medycznego z roczną częstością 1,3 proc. u lekarzy rezydentów i 3,6 proc. u pracowników SOR.
Szczepienia ochronne zalecane w pigułce:
■ grypa: 1 dawka co sezon;
■ WZW B: szczepienie u osób nieuodpornionych; po ekspozycji stosuje się ocenę przeciwciał anty-HBs, immunoglobulinę i szczepienie zależnie od statusu odporności, kontakt z najbliższym oddziałem zakaźnym;
■ COVID-19 – liczba dawek zależna jest od liczby s szczepień i aktualnych zaleceń – zaleca się rozważenie szczepienia profilaktycznego;
■ krztusiec: dawka przypominająca dTap co 10 lat;
■ błonica, tężec, krztusiec u osób, które nie chorowały i nie były szczepione;
■ ospa wietrzna u osób, które nie chorowały i nie były szczepione;
■ meningokoki 1 lub 2 dawki w zależności od rodzaju preparatu i zamiaru uodpornienia na dane serotypy.
Szczególne zalecenia
Dodatkowo pracownicy oddziałów zakaźnych, poradni chorób zakaźnych oraz laboratoriów powinni rozważyć szczepienie przeciw WZW A (HAV), durowi brzusznemu oraz Mpox (małpiej ospie). Z kolei dla personelu oddziałów pediatrycznych, chorób wewnętrznych oraz geriatrycznych zalecane jest szczepienie przeciw pneumokokom.
Dla pracowników SOR i OIT oraz laboratoriów mikrobiologicznych wskazane są szczepienia przeciw meningokokom – zarówno serogrupie B, jak i 4-walentne A, C, W, Y.
Dlaczego warto się szczepić
Szczepiąc się, chronimy naszych pacjentów, w tym osoby z grup najwyższego ryzyka, z chorobami przewlekłymi, immunoniekompetentnych, dla których każda infekcja może być krytyczna. Jako personel medyczny mamy moralny obowiązek minimalizować ryzyko transmisji chorób w placówkach leczniczych. Jesteśmy autorytetami i także nasza osobista postawa kształtuje przekonania społeczne - pacjenci ufają nam, gdy widzą, że sami stosujemy to, co rekomendujemy. Wybierając szczepienie, dajemy jasny sygnał, że medycyna oparta na faktach to nasz drogowskaz, którym kierujemy się zarówno wobec pacjentów, jak i wobec siebie.
Nie pozwólmy, by choroby infekcyjne wykluczały nas z misji niesienia pomocy. Dbając o własną odporność, budujemy bezpieczniejsze środowisko dla wszystkich. Pamiętajmy: profilaktyka to najskuteczniejsze narzędzie, jakie mamy. Bądźmy przykładem profesjonalizmu. Okazją do poszerzenia swojej wiedzy może być kurs w naszej Izbie: Szczepienia ochronne - aktualny stan wiedzy. Kurs dla lekarzy specjalizujących się w zakresie pediatrii, chorób wewnętrznych oraz medycyny rodzinnej, który odbędzie się w dniach 10, 17 i 24.10.2026 r. w Okręgowej Izbie Lekarskiej w Gdańsku.
Przydatne linki:
■ https://szczepienia.pzh.gov.pl/dla-lekarzy/szczepienia-zalecane-dla-ochrony-zdrowia/
■ https://dziennikmz.mz.gov.pl/DUM_MZ/2025/85/akt.pdf
✍ lek. Agnieszka Zarębska-Dusznik, specjalista pediatrii
✍ dr. n med. Łukasz Szmygel, specjalista pediatrii, specjalista diabetologii i endokrynologii dziecięcej