Sąd skazał trzech lekarzy na kary więzienia i kilkuletnie zakazy wykonywania zawodu w sprawie dot. ciężarnej Izabeli w szpitalu w Pszczynie

-  kiedy sąd karny może orzec taki zakaz i na jak długo?

 Na początku marca 2026 roku media ogólnopolskie oraz media zajmujące się ochroną zdrowia  podały, że trzech lekarzy, oskarżonych w sprawie śmierci ciężarnej Izabeli w szpitalu w Pszczynie w 2021 r., zostało prawomocnie skazanych przez Sąd Okręgowy w Katowicach na kary bezwzględnego więzienia oraz kilkuletnie zakazy wykonywania zawodu. Sąd wyłączył jawność swojego uzasadnienia, co oznacza, że nie dowiemy się jakie były szczegółowe motywy, którymi kierował Sąd Okręgowy wydając tak surowe wyroki ani na czym dokładnie polegało poważne zaniedbanie ww. lekarzy. Nie poznamy także jakie stanowisko w śledztwie i przed sądem zajął każdy z ww. lekarzy i jaką przyjął linię obrony.

Z wcześniejszych doniesień wiadomo, że kobieta we wrześniu 2021 r. trafiła w 22 tygodniu ciąży do ww. szpitala, po tym, jak odeszły jej wody płodowe. U płodu już wcześniej stwierdzono wady rozwojowe. Mimo pogarszającego się stanu zdrowia pacjentki ww. lekarze nie zdecydowali się na terminację ciąży. Na skutek tego zaniechania ww. pacjentka zmarła w ww. szpitalu na skutek wstrząsu septycznego.

Z treści publicznie ogłoszonego wyroku wiadomo, że każdy z lekarzy został uznany winnym popełnienia przestępstwa narażenia ww. pacjentki na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia ww. pacjentki (art. 160 § 1 k.k.). Każdy z ww. lekarzy został jednocześnie uznany za osobę, na której ciążył obowiązek sprawowania opieki nad osobą narażoną na niebezpieczeństwo (art. 160 § 2 k.k.). Nadto w stosunku do jednego lekarza (pełniącego dyżur popołudniowy) sąd dodatkowy przyjął, że swoim dopuścił się jednocześnie nieumyślnego spowodowaniem  śmierci ww. pacjentki (art. 155 k.k.). Przypomnieć trzeba, że za popełnienie każdego z ww. przestępstw grozi kara pozbawienia wolności nawet do 5 lat.

Z treści wyroku wiadomo także jakie kary wymierzył sąd poszczególnym lekarzom:

  1. kara 1 roku i 6 miesięcy pozbawienia wolności (bez zawieszenia) dla ginekologa-położnika pełniący poranny dyżur w ww. szpitalu + zakaz wykonywania zawodu lekarza przez 6 lat;
  2. kara 1 roku i 3 miesięcy pozbawienia wolności (bez zawieszenia) + zakaz wykonywania zawodu lekarza przez 6 lat dla ginekologa-położnika pełniącego dyżur popołudniowy w izbie przyjęć ww. szpitala:
  3. kara 1 roku pozbawienia wolności (bez zawieszenia) dla zastępcy kierownika oddziału ginekologiczno-położniczego ww. szpitala + zakaz wykonywania zawodu na 4 lata;

kiedy grozi lekarzowi zakaz wykonywania zawodu

Przepis art. 41 §  1 k.k. stanowi, że sąd karny wydając wyrok skazujący, może orzec zakaz zajmowania określonego stanowiska (np. dyrektora szpitala, kierownika przychodni, czy ordynatora oddziału szpitalnego) albo wykonywania zawodu lekarza w 2 przypadkach:

-           gdy uzna, że lekarz nadużył przy popełnieniu przestępstwa stanowiska lub  wykonywanego zawodu

-           gdy uzna, że lekarz okazał, że dalsze zajmowanie stanowiska lub wykonywanie zawodu zagraża istotnym dobrom chronionym prawem. 

            W literaturze wskazuje się, że „nadużycie stanowiska lub zawodu” oznacza sprawowanie lub wykonywanie go w niewłaściwy sposób - zamierzone przez sprawcę przekroczenie uprawnień lub niedopełnienie obowiązków. Natomiast druga przesłanka „okazanie, że dalsze zajmowanie stanowiska lub wykonywanie zawodu zagraża istotnym dobrom chronionym prawem”, oznacza naruszenie w związku z zajmowanym stanowiskiem lub wykonywanym zawodem tych powszechnie przyjętych zasad zajmowania go lub wykonywania, które mają głównie na celu kompetentność i bezpieczeństwo zajmowania go lub wykonywania (np. zasady sztuki lekarskiej)[1].

Nadużycie stanowiska lub zawodu wiąże się z przekroczeniem uprawnień lub niedopełnieniem obowiązków, które ma charakter umyślny - także w przypadku naruszenia obowiązków o charakterze etycznym czy deontologicznym. Chodzi o wykorzystanie stanowiska lub zawodu wykonywanego do celu przestępnego lub też wykorzystanie w takim celu zdobytej przy tej okazji wiedzy lub umiejętności.

jak długi może być zakaz

Przepis art. 43 §  1 k.k. wskazuje, że ww. zakaz sąd orzeka się w latach: od 1 roku do lat 15. Skutek takiego zakazu jest bardzo dotkliwy. Zakaz wykonywania dotyczy wszelkich i wszystkich czynności, jakie mogą być podejmowane przez lekarza – absolutnie wszystkich czynności zawodowych z zawodem tym związanych.

Zakazu tego nie można w żaden sposób ograniczyć, np. do pracy w określonych warunkach organizacyjnych (np. na określonym obszarze kraju, u określonego pracodawcy lub w określonych zakładach opieki zdrowotnej).

Skutkiem jest zakaz udzielania świadczeń zdrowotnych, ale także niemożność wystawiania skierowań, recept czy zwolnień lekarskich, a także wydawania opinii lekarskich Zakaz dotyczy wszelkich form wykonywania zawodu w tym obejmuje umowę o pracę, umową na kontrakcie / umowie cywilnoprawnej, ale także w formie indywidualnej praktyki zawodowej, a nawet na wolontariacie.  

Z dotychczasowego orzecznictwa wiadomo, że zakazu nie można bowiem w żaden sposób ograniczyć np. tylko do zakazu wykonywania określonych czynności wynikających z wyuczonej specjalizacji (vide: uchwała Sądu Najwyższego z 18.09.2001 r., I KZP 18/01). W kilku sprawach Sąd wskazywał wyraźnie, że nie wchodzi w rachubę orzeczenie ww. zakazu w postaci "zakazu wykonywania zawodu lekarza w publicznych placówkach służby zdrowia" (postanowienie Sądu Najwyższego z 12.09.2006 r. II KK 225/06; postanowienie Sądu Najwyższego z 21.05.2020 r. IV KK 109/20)

jakie dodatkowe skutki wywołuje taki zakaz

Pierwszym poważnym skutkiem gdyby lekarz, który postanowiłby jednak wykonywać swój zawód mimo orzeczonego przez sąd karny zakaz wykonywania zawodu jest to,
że  popełniłby kolejne przestępstwo z art. 244 §  1 k.k. za które grozi kara pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.

Innym negatywnym skutkiem orzeczenia wobec lekarza ww. zakazu jest to, że stanowi to uzasadnioną podstawę rozwiązania przez pracodawcę umowy o pracę z takim lekarzem - bez wypowiedzenia. Przepisy prawa pracy dopuszczają bowiem możliwość, że pracodawca może rozwiązać umowę o pracę z winy pracownika w razie zawinionej przez pracownika utraty uprawnień koniecznych do wykonywania pracy na zajmowanym stanowisku (art.  52 §  1 pkt. 3 Kodeksu pracy).

W przypadku gdy zakaz został orzeczony na ponad 5 lat lekarza musi liczyć się z konieczności odbycia uzupełniającego przeszkolenia po ponad 5-letniej przerwie - w trybie art. 10 ust. 3 ustawy z 05.12.1996r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty. Przypomnieć trzeba, że tryb, miejsce i program takiego przeszkolenia ustala okręgowa rada lekarska (art. 11 ust. 5 ww. ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty).

Do jeszcze innych skutków takiego zakazu należy:

-           brak możliwości realizowania lub kontynuowania szkolenia specjalizacyjnego (art. 16 ust. 1 pkt. 1 ww. ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty).

-           wykreślenie z rejestru dotychczas prowadzonej przez lekarza indywidualnej praktyki lekarskiej (art. 108 ust. 2 pkt. 2 ustawy z 15.04.2011 r. o działalności leczniczej) 

adwokat Karol Kolankiewicz

[1] W. Górowski, M. Szewczyk [w:] Kodeks karny. Część ogólna. Tom I. Cześć I. Komentarz do art. 1-52, wyd. V, red. W. Wróbel, A. Zoll, Warszawa 2016, art. 41.