Każdy ma prawo do złożenia skargi na postępowanie lekarza do izby lekarskiej, ani wnosić przy tym wnosić jakiejkolwiek opłaty, zaś sama skarga nie musi być jakość bardzo sformalizowana.
Taka skarga trafia następnie do Okręgowego Rzecznika Odpowiedzialności Zawodowej, który jest jedynym organem w izbie lekarskiej, który może badać, czy nie doszło do popełnienia przewinienia zawodowego, tzn. czy postępowanie lekarza nie naruszało zasad etyki lekarskiej oraz czy nie naruszało przepisów związanych z wykonywaniem zawodu lekarza (art. 53 ustawy z dn. 02.12.2009r. o izbach lekarskich).
nie jest wymagany wniosek o ściganie od pacjenta
Przepisy ww. ustawy o izbach lekarskich nie przewidują trybu „ścigania” lekarza (jako sprawcy przewinienia) po złożeniu wniosku przez pokrzywdzonego pacjenta. W świetle przepisów wystarczy, że do Rzecznika odpowiedzialności zawodowej dotrze „informacja wskazująca na możliwość popełnienia przewinienia zawodowego” przez lekarza lub lekarza dentystę. Rzecznik niezwłocznie po otrzymaniu „informacji wskazującej na możliwość popełnienia przewinienia zawodowego” ma obowiązek wydać postanowienie o wszczęciu bądź o odmowie wszczęcia postępowania (art. 67 ust. 1 ww. ustawy o izbach lekarskich). Rzecznik wcale nie musi otrzymać pisemnej skargi, wniosku, czy podania, aby podjąć określone czynności.
Inaczej bywa w sprawach karnych albowiem przepisy ustawy z dn. 06.06.1997 r. – Kodeks karny (k.k.) przewidują wyjątkowe przestępstwa, kiedy konieczne jest złożenie przez pokrzywdzonego wniosku o ściganie, przykładowo:
- przy przestępstwie groźby karalnej, tzn. groźby popełnienia przestępstwa na szkodę danej osoby lub osoby dla niej najbliższej, jeżeli groźba wzbudza u ww. osoby uzasadnioną obawę, że będzie spełniona (art. 190 k.k.);
- przy przestępstwie uporczywego nękania innej osoby lub osoby dla niej najbliższej, gdy ww. zachowanie wzbudza u ww. osoby uzasadnione poczucie zagrożenia, poniżenia lub udręczenia lub istotnie narusza jej prywatność / kradzieży tożsamości (art. 190a § 1 k.k.),
- przy przestępstwie kradzieży tożsamości, gdy sprawca podszywa się pod inną osobę, wykorzystuje jej wizerunek, inne jej dane osobowe lub inne dane, za pomocą których jest ona publicznie identyfikowana, gdy wyrządza szkodę majątkową lub osobistą osobie pod którą się podszywa (art. 190a § 2 k.k.);
- przy przestępstwie zniszczenia cudzej rzeczy, gdy sprawca cudzą rzecz niszczy, uszkadza lub czyni niezdatną do użytku (art. 288 k.k.).
W każdym z ww. przepisów wprost jest mowa o tym „ściganie następuje na wniosek pokrzywdzonego”, zaś do obowiązków prokuratora należy uzyskanie wniosku o ściganie i wcześniejsze pouczenie pokrzywdzonego, że tak wniosek może złożyć (art. 12 § 1a ustawy z dn. 06.06.1997 r. Kodeks postępowania karnego - k.p.k.), zaś brak skargi uprawnionego oznacza, że w ogóle się nie wszczyna się śledztwa (art. 17 § 1 pkt. 9 k.p.k.).
Takiej regulacji nie ma w ww. ustawie o izbach lekarskich, zatem Rzecznik powinien „działać” - nie czekając na wniosek / skargę - już w momencie powzięcia „informacji wskazującej na możliwość popełnienia przewinienia zawodowego”.
nie jest wymagana pisemna skarga pacjenta
Powyższy przepis nie wprowadza obowiązku, aby ww. „informacja wskazująca na możliwość popełnienia przewinienia zawodowego” miała formę pisemną. Nie przewiduje tego w żadnym miejscu. ww. ustawa o izbach lekarskich. W postępowaniu z zakresu odpowiedzialności zawodowej lekarzy są stosowne odpowiednio niektóre przepisy k.p.k., gdy nie zawarto danej kwestii w ww. ustawie o izbach lekarskich. Warto dodać, że nawet w przepisach procedury karnej forma pisemna jest wymagana w szczególnych sytuacjach, między innymi przy składaniu pisma procesowego już w toku śledztwa / rozprawy (art. 119 k.p.k.), np. gdy podejrzany składa wniosek dowodowy o przesłuchanie świadka albo gdy obrońca składa do prokuratora wniosek o zmianę środka zapobiegawczego, czy też gdy oskarżony składa wniosek o doręczenie mu pisemnego uzasadnienia wyroku sądu karnego. Nadto z przepisów procedury karnej wynika wprost, że forma pisemna obowiązuje także przy składaniu środków zaskarżenia takich jak apelacja od wyroku, czy zażalenie od postanowienia (art. 428 k.p.k.).
Takiej regulacji nie ma w ww. ustawie o izbach lekarskich, zatem Rzecznik może i powinien „działać” w momencie powzięcia wiarygodnej „informacji wskazującej na możliwość popełnienia przewinienia zawodowego” przez lekarza lub lekarza dentystę - nie czekając na pisemny wniosek lub skargę.
skąd Rzecznik ma ww. „informację” o podejrzeniu przewinienia zawodowego
Z mojej ponad 18-letniej współpracy zarówno z rzecznikiem, jak i sądem lekarskim faktycznie najczęściej ww. informacja trafia do Rzecznika od pacjenta, który w takim postępowaniu w izbie zyskuje status strony pokrzywdzonej.
Od razu zaznaczyć jednak trzeba, że ww. „informacja” może pochodzić z innych źródeł”, w szczególności:
- od osoby bliskiej pacjentowi, np. od córki pacjenta, ale także od jego zięcia, czy też od partnera pacjenta;
- od innej zupełnie niezainteresowanej osoby lub instytucji, która nawet nie jest kierowana wprost do Rzecznika, przykładowo:
- materiał w lokalnej gazecie o tym, że lekarz przepisuje leki psychotropowe bez badania i bez dokumentacji - w zamian za wynagrodzenie;
- reportaż w radio o tym, że lekarz przyjmował pijany w gabinecie i został zatrzymany przez Policję;
- audycja w telewizji / na kanale YouTube pokazująca, jak lekarz wulgarnie odzywa się do pacjenta w SOR;
- ww. „informacja” może pochodzić także od organów ścigania, czy organów państwowych lub innych instytucji, przykładowo:
- zawiadomienie z prokuratury, gdy prokurator postawi zarzut lekarzowi;
- pismo z Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy, np. gdy lekarz nie dopełnia obowiązków związanych z dokumentacją z zakresu medycyny pracy
- zawiadomienie od nadzoru farmaceutycznego gdy któraś z ww. instytucji ustali, że lekarz wystawia recepty na leki w bardzo dużych ilościach,
- informacja z NFZ lub od Rzecznika Praw Pacjenta, gdy zostanie ustalone,
że lekarz wystawia recepty refundowane niezgodnie z listą leków refundowanych lub gdy zostaną naruszone prawa pacjenta.
Podkreślić należy, że ww. inne osoby oraz instytucje, od której pochodzi
ww. „informacja wskazująca na możliwość popełnienia przewinienia zawodowego” nie uzyskuje statusu strony pokrzywdzonej w tym postępowaniu.
Powyższe wyraźnie wskazuje, że ww. osoba / podmiot „informujący” nie musi wcale być stroną, aby Rzecznik rozpoczął czynności sprawdzające lub od razu wszczął postępowanie wyjaśniające.
co może i powinien zrobić Rzecznik po otrzymaniu ww. „informacji”
Zgodnie z przepisami jeżeli zachodzi taka potrzeba, Rzecznik może dokonać czynności sprawdzających w celu wstępnego ustalenia, czy istnieją podstawy do wszczęcia postępowania wyjaśniającego (art. 67 ust. 2 ww. ustawy o izbach lekarskich).
Nadto Regulamin wewnętrzny urzędowania rzeczników odpowiedzialności zawodowej (zał. do Uchwały Nr 7 Nadzwyczajnego XIII Krajowego Zjazdu Lekarzy z dn. 14.05.2016 r.) w § 14 ust. 1 wyraźnie wskazuje, że w takiej sytuacji Rzecznik może i zarazem powinien:
- zażądać uzupełnienia informacji lub przekazania dodatkowej dokumentacji od osoby, od której pochodzi ww. „informacja”, np. może zwrócić się do synowej pacjenta o wskazania w którym szpitalu i kiedy miało miejsce zdarzenie opisane w jej piśmie / skardze;
- zwrócić się do odpowiedniej osoby albo instytucji o potwierdzenie faktów albo zdarzeń, np. zwrócić się do ordynatora SOR o potwierdzenie, czy dany pacjent w konkretnym dniu był poddawany czynnościom w SOR;
- zażądać przekazania dokumentacji medycznej, np. z przychodni
- przesłuchać w charakterze świadka ww. osobę składającej skargę na lekarza.
- wystąpić do lekarza, na którego złożono skargę o zajęcie pisemnego stanowiska w sprawie.
Po uzupełnieniu ww. informacji Rzecznik - najpóźniej w terminie 3 miesięcy od otrzymania informacji - ma obowiązek podjąć decyzję o wszczęciu postępowania wyjaśniającego (gdy zachodzi prawdopodobieństwo popełnienia przewinienia przeze lekarza) albo o odmowie wszczęcia postępowania, np. gdy od dnia zdarzenia opisanego w skardze minęło ponad 3 lata albo gdy skarga nie dotyczy lekarza, ale np. pracownika rejestracji, czy administracji.
adwokat Karol Kolankiewicz
Karol Kolankiewicz, adwokat, ekspert ISPOZ.pl i Receptanaprawo.pl; Specjalizuje się w sprawach związanych z prawem medycznym, prawem karnym i ochroną danych osobowych.; Autor ponad 20 kursów e-learningow'ych dla Receptanaprawo.pl, w tym: "Jakie informacje dla pacjenta ma obowiązek zamieścić placówka medyczna", "Rejestracja medyczna – jakość usług i bezpieczeństwo pacjenta", "Lekarz wobec agresji – ochrona w prawie karnym", "5 najczęstszych błędów personelu w toku realizacji kontraktu z NFZ", "Teleporada – jak unikać błędów przy udzielaniu świadczeń zdrowotnych?", "Kiedy lekarz może odstąpić od leczenia?", czy "Rejestracja medyczna – podstawowe obowiązki i zadania"