Dlaczego sztuczna i dlaczego inteligencja? czy zastąpi lekarzy? a może usprawni i przyspieszy niektóre z aspektów ich pracy? rozleniwi, ogłupi? i czy tak powszechne korzystanie ze sztucznej inteligencji jest zgodne z prawem? O tych i wielu innych kwestiach dyskutowali lekarze, prawnicy, filozofowie i inni goście podczas pierwszego Gdańskiego Areopagu Lekarzy, który swą działalność zainaugurował w Ośrodku Naukowo Szkoleniowym OIL w Gdańsku.

To właśnie w nowym Ośrodku Szkoleniowo-Naukowym Okręgowej Izby Lekarskiej w Gdańsku, który oficjalnie działa od września 2025 roku, powstało miejsce dla Gdańskiego Areopagu Lekarskiego. W poniedziałek, 24 listopada goście spotkali się na pierwszej dyskusji.

Lekarski głos w debacie publicznej

-Potrzeba takiej działalności wynika z naszych doświadczeń z Gdańskimi Debatami Lekarskimi, cyklem konferencji które odbywały się przez kilka lat w Europejskim Centrum Solidarności pod patronatem Pawła Adamowicza, prezydenta Gdańska - tłumaczy Roman Budziński, wiceprezes OIL w Gdańsku. - Obecnie wznawiamy tę działalność już „u siebie”. Chcemy w różnych formach: dyskusji panelowych, konferencji, opracowań zespołów eksperckich wchodzić w poważny i pogłębiony dialog na temat problemów współczesnej medycyny, naszego zawodu, kształcenia, prawa medycznego, bioetyki, filozofii nauki, polityki zdrowotnej i innych. Owoce tych debat, konferencji i opracowań będą publikowane.

Pierwsze spotkanie Gdańskiego Areopagu Lekarzy. Nz. Roman Budziński, wiceprezes OIL w Gdańsku

Gdański Areopag Lekarski jest potrzebny lekarzom, aby potrafili odpowiadać na problemy i wyzwania współczesności. Jest potrzebny również do tego, aby lekarski głos włączyć do debaty publicznej, aby lekarze mieli wpływ na politykę zdrowotną, nowo tworzone prawo medyczne, organizację ochrony zdrowia i inne ważne dla środowiska tematy.

AI całkowicie zmieni medycynę?

Tematem pierwszego Areopagu były szanse i obawy dotyczące wpływu sztucznej inteligencji na tradycyjną medycynę. Jak podkreślił Roman Budziński organizator i prowadzący spotkanie nie można udawać, że tej technologii nie ma. Jest i zmieni całkowicie medycynę! A lekarze powinni dobrze rozumieć możliwości, jakie daje, ale również ograniczenia. Pierwszym etapem tego rozumienia ma być właśnie temat wybrany na inaugurację Gdańskiego Areopagu Lekarzy.

W niedużej sali Areopagu zgromadzili się goście – eksperci z Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego, Politechniki Gdańskiej, Uniwersytetu Gdańskiego: lekarze, inżynierowie, prawnicy, filozofowie, etycy. Wydarzenie było transmitowane na żywo, przed ekranami zasiadło kilkudziesięciu uczestników, którzy także mogli brać udział w dyskusji po wykładach.

Wykłady otwierające dyskusję wygłosili eksperci:

Profesor Piotr Szczuko z Katedry Systemów Multimedialnych Politechniki Gdańskiej omówił „Działanie i kierunki rozwoju sztucznej inteligencji”, dr Maciej Bobowicz z Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego przybliżył „Współczesne zastosowania sztucznej inteligencji w medycynie”, a mecenas Karol Kolankiewicz z Biura Prawnego OIL w Gdańsku wygłosił wykład pt. „Prawo i bezprawie - AI w medycynie”. Po wykładach zaproszeni goście - w realu i online - dyskutowali o zaletach i obawach dotyczących tego jak AI wpłynie na tradycyjną medycynę?

AI wcale nie taka nowa

Sztuczna inteligencja nie zaczęła się w 2022 roku wraz z premierą Czata GPT - powiedział profesor Piotr Szczuko z Politechniki Gdańskiej. Zaczęła się wiele, wiele lat wcześniej, kiedy metodami matematycznymi rozpoczęto porządkowanie dużych zbiorów danych. Sztuczna inteligencja to oprogramowanie, które - z matematycznego punktu widzenia - prostymi metodami znajduje w dużych bazach danych liczne zależności i się ich „uczy”, czyli bierze je pod uwagę przy klasyfikacji i przedstawianiu wyników.

Profesor Piotr Szczuko z Politechniki Gdańskiej

Profesor Szczuko przypomniał, że od wielu lat - długo przed Czatem GPT - istniały modele, które potrafiły dokonywać skutecznie predykcji (przewidywać najbardziej prawdopodobną wartość jakiejś fizycznej zmiennej, tak działają na przykład modele pogodowe) oraz klasyfikacji danych. Ostatnie trzy lata spowodowały że AI przeszła do mainstreamu, również do zastosowań rozrywkowych, o których nam się wcześniej nie śniło. Analiza danych, uczenie maszynowe pozwala zrealizować także mnóstwo innych celów niż tylko zadawanie pytań Czatowi GPT.

W naukowych anglojęzycznych dyskusjach o rozwoju AI podkreśla się dwie tendencje związane z upowszechnieniem popularnych modeli AI. Cognitive offloading  - to tendencja do wyręczania się w pracy modelami sztucznej inteligencji co może prowadzić do spadku kompetencji użytkowników i „rozleniwienia” intelektualnego. Over-reliance natomiast, jest to zjawisko obdarzania nadmiernym zaufaniem rozwiązań generowanych przez modele sztucznej inteligencji. Najpopularniejsze z nich mają skuteczność generowania poprawnych odpowiedzi na poziomie nieznacznie przekraczającym 90 proc., co przy wielokrotnych zastosowaniach powoduje kumulację błędów. W żadnych modelach AI nie ma mechanizmów zapobiegających szerzeniu nieprawdy, ich działanie zależy od rzetelności i prawdziwości baz danych, których użyto do uczenia maszynowego.

Drugi prelegent, dr Maciej Bobowicz z Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego (na zdjęciu powyżej) podkreślił, że wiele modeli sztucznej inteligencji opiera się na treściach znalezionych i „zaciągniętych” z internetu, a nie opracowanych jakościowych danych, których było po prostu za mało. Wiemy, co jest w internecie: mowa nienawiści i emocjonalne komentarze, bzdury, dezinformacje, celowe żarty, kłamstwa i wiele różnych rzeczy plus troszeczkę wiedzy specjalistycznej, która na przykład pięć lub dziesięć lat temu była aktualna, a teraz już nie - tłumaczył dr Bobowicz. Takim przykładem może być chociażby podział ludzi na „wzrokowców” i „słuchowców”, informacja że taki może być sposób naszego uczenia się, postrzegania świata. Dziś wiemy, że to nieprawda, ale jak zapytamy Czata GPT, uparcie przytoczy stary pogląd. Więc model ma problem z tym, żeby „nauczyć się” nowej wiedzy, wyrzucić starą i nieaktualną.

Mimo tych ograniczeń gwałtownie rośnie obecnie liczba zastosowań AI w medycynie, w szczególności do analiz obrazów i wyników badań, do tworzenia narzędzi automatyzujących pracę lekarzy, do bardzo szybkiego uzyskiwania potrzebnych informacji z dużych zasobów danych. W Gdańskim Uniwersytecie Medycznym prowadzone są od kilku lat projekty naukowe dotyczące tych zastosowań AI.

Nie sztuczna i nie inteligencja

Profesor Tomasz Smiatacz z Kliniki Chorób Zakaźnych GUMed, konsultant naukowy OIL stwierdził, że takie dyskusje są lekarzom bardzo potrzebne, aby wymieniać różne punkty widzenia.

-Gdyby można nazwać to narzędzie po swojemu, od nowa, zapominając o określeniach sztuczna inteligencja, to jakby ta nazwa brzmiała - pytał Smiatacz wykładowców. - Dlaczego o to pytam? Całe życie byłem po prostu lekarzem i nawet przedstawicielem istot ludzkich noszących miano jedynych i inteligentnych istot na tej planecie, a tu nagle pojawiła się inteligencja i to wcale nie związana z istotą ludzką.

-To w ogóle nie jest sztuczne, to tylko i po prostu matematyka - uważa Maciej Bobowicz. - Można dyskutować, ile sztuczności jest w matematyce. Matematyka to jest pewien sposób opisu świata, świata liczb i wiedzy, informacji. W tym kontekście sztuczność oznacza coś w pełni wykreowanego przez człowieka, to coś czego natura i przyroda nie tworzy. I nie jest to też inteligencja, współcześnie możemy powiedzieć, że mamy do czynienia ze zbiorem algorytmów statystycznych, chyba tak najwygodniej można myśleć o tych narzędziach.

Profesor Szczuko dodał: modele językowe, czaty z którymi rozmawiamy, można nazwać statystycznymi algorytmami przewidywania dalszego ciągu słów, działających np. jak klawiatura w telefonie. W przypadku AI to takie algorytmy „na sterydach”, bo korzystają z olbrzymich zasobów informacji zawartych w całym internecie. Prawdziwych, nieprawdziwych, półprawd, opinii itp.

Prawnik o sztucznej inteligencji. Legalna czy nie?

Mecenas Karol Kolankiewicz zaprezentował dane, które mówią że obecnie w Polsce 13,2 proc. szpitali używa AI, w 18 proc. podmiotów AI wspiera obsługę pacjentów, to chat boty i wirtualni asystenci wspomagający zarządzanie infoliniami i stronami internetowymi. Tylko 28 proc. polskich przychodni w małych miejscowościach ma dostęp do zaawansowanych systemów AI.

Wykłada mec. Karol Kolankiewicz

Wykładowca uzmysłowił zebranym, że sztuczna inteligencja jest wykorzystywana w wielu aspektach ochrony zdrowia już od wielu lat, ale dzieje się to bez oparcia w prawnych uregulowaniach, które dokładnie określają kto, w jakich sytuacjach, na jakich zasadach może korzystać z tego co oferuje AI.

Kolankiewicz postawił i udowodnił dwie przeciwstawne tezy - stosowanie AI w medycynie nie jest legalne, bo nie zostało uregulowane w ustawach a telemedycyna tak i teza przeciwstawna - stosowanie AI jest legalne, pomimo tego że nie zostało uregulowane, ale nie zostało też zabronione - to tylko jedna z metod diagnostyki i leczenia.

-Obie tezy mogą być prawdziwe. To pokazuje brak konkretnej regulacji, umiejscowienia zapisu dotyczącego AI w kluczowych ustawach dotyczących ochrony zdrowia - tłumaczy prawnik. - W „Ustawie o zawodach lekarza” i „Ustawie o prawach pacjenta”, bo pacjent powinien wiedzieć, że np. do jego diagnozy lekarz użył AI. Unia Europejska stworzyła rozporządzenie dotyczące AI, ale jest ono bardzo rozbudowane, przeładowane szczegółami. Potrzebujemy polskiej wersji tego rozporządzenia, własnej ustawy, z konkretami dotyczącymi właśnie ochrony zdrowia, a nie ogólnych zasad, bo każda dziedzina powinna mieć własne regulacje dostosowane do swojej specyfiki. Inaczej będzie w ochronie zdrowia z AI, inaczej z twórczością literacką, prawami autorskimi, inaczej w mechanice itp.

Zapraszamy na kolejny Gdański Areopag Lekarski

GAL otwarty jest dla wszystkich chętnych - członków Okręgowej Izby Lekarskiej w Gdańsku. Można zgłosić chęć uczestnictwa pod adresem gal@oilgdansk.pl . Z powodu ograniczonej liczby miejsc decydować będzie kolejność zgłoszeń. Osoby, które nie będą mogły uczestniczyć osobiście w dyskusji, będą mogły zrobić to online z możliwością zadawania pytań i krótkich wypowiedzi na czacie.

Alicja Katarzyńska