Jak informować pacjenta w czasach sztucznej inteligencji, coraz bardziej złożonych procedur i technologicznej medycyny? W maju 2025 r. w Wyższej Szkole Administracji i Biznesu im. E. Kwiatkowskiego w Gdyni odbyła się III Ogólnopolska Konferencja Prawa Medycznego. Tegoroczne obrady skupiły się na ewolucji obowiązku informacyjnego lekarza i granicach autonomii pacjenta w obliczu nowoczesnych narzędzi diagnostycznych.

Ewolucja obowiązku informowania pacjenta to nie tylko temat przewodni konferencji, ale też realne wyzwanie, z którym mierzy się współczesna medycyna. Trzecia edycja ogólnopolskiego wydarzenia, organizowanego przez Koło Naukowe Prawa Medycznego „Respirator”, zgromadziła zarówno ekspertów, jak i praktyków zainteresowanych przecięciem się świata medycyny, prawa i etyki. Konferencja odbyła się w formule hybrydowej - stacjonarnie w Gdyni i online
przez platformę MS Teams.

Fot. Pixabay 

Nowe technologie - stare zasady?
Wraz z rozwojem sztucznej inteligencji, telemedycyny i coraz bardziej zautomatyzowanych procesów diagnostycznych pojawia się pytanie: czy i w jaki sposób pacjent powinien być informowany o udziale AI w leczeniu? Odpowiedzi na to pytanie szukali m.in. prof. Maria Boratyńska, prof. Kinga
Bączyk-Rozwadowska, prof. Rafał Kubiak i prof. Małgorzata Świderska - wszyscy aktywnie działający także w strukturach Komitetu Bioetyki PAN.
- Nie wystarczy powiedzieć pacjentowi, że zostanie zbadany. Musimy zacząć mówić jasno, jak zostanie zbadany, przez co, a być może nawet - przez kogo, jeśli kluczową rolę zaczyna odgrywać algorytm - zauważyła jedna z prelegentek, zwracając uwagę na potencjalne zagrożenie pozornej
przejrzystości procesu medycznego.
Zgromadzeni eksperci zgodnie wskazywali, że rozwój technologii nie może usprawiedliwiać redukcji roli pacjenta do biernego odbiorcy decyzji. Autonomia i świadoma zgoda pozostają filarami prawa medycznego - niezależnie od tego, jak bardzo skomplikowane staje się samo leczenie.

Kodeks Etyki Lekarskiej 2025 - krok w stronę rzeczywistości
Podczas konferencji szeroko komentowano również nowelizację Kodeksu Etyki Lekarskiej, obowiązującego od stycznia 2025 r. Po raz pierwszy dokument ten zawiera zapisy odnoszące się wprost do wykorzystania sztucznej inteligencji w praktyce klinicznej.
- To sygnał, że środowisko medyczne nie tylko dostrzega technologiczne zmiany, ale podejmuje wysiłek, by zareagować na nie etycznie i odpowiedzialnie - mówił jeden z uczestników dyskusji panelowej.
Nowy Kodeks postuluje, by lekarz korzystający z narzędzi AI w procesie diagnostycznym, terapeutycznym lub zapobiegawczym, miał obowiązek poinformowania pacjenta o tym fakcie w sposób zrozumiały i niewprowadzający w błąd.

Pacjent w centrum - nadal czy tylko z nazwy?
Wiele uwagi poświęcono też analizie aktualnych przepisów regulujących obowiązek informacyjny i temu, czy są one wystarczające w świecie nowoczesnej medycyny.
- Nie wystarczy trzymać się formalnych procedur. Musimy rozmawiać z pacjentem językiem, który rozumie. Inaczej jego „świadoma zgoda” będzie iluzją - zaznaczyła jedna z uczestniczek konferencji.
Wśród tematów poruszanych przez prelegentów pojawiły się również zagadnienia związane z deontologią, odpowiedzialnością prawną lekarzy i przyszłością ustawodawstwa, które powinno nadążać za realiami technologii wdrażanych w placówkach ochrony zdrowia.

Praktyka, prawo i edukacja

Organizatorka konferencji, Wiktoria Szczukowska, podkreślała wagę interdyscyplinarnego podejścia:
- Naszym celem było stworzenie przestrzeni do rozmowy między światem prawa, medycyny i bioetyki. Musimy wspólnie wypracować standardy, które będą chroniły zarówno pacjenta, jak i lekarza - szczególnie tam, gdzie medycyna już nie jest tylko sztuką, ale coraz częściej opiera się na technologii.
Konferencja była również okazją do zapowiedzi nowych inicjatyw edukacyjnych. Jesienią 2025 r. Wyższa Szkoła Administracji i Biznesu uruchamia kolejną edycję studiów podyplomowych „Prawo Medyczne”. Ich celem będzie m.in. przygotowanie specjalistów do lepszego funkcjonowania
w systemie ochrony zdrowia, w tym do podejmowania decyzji na styku etyki, prawa i technologii.
III Ogólnopolska Konferencja Prawa Medycznego zakończyła się serią wniosków i postulatów, które - jak podkreślali uczestnicy - powinny wybrzmieć szerzej nie tylko w środowisku akademickim, ale i wśród decydentów odpowiedzialnych za regulacje systemowe. Bo jak padło podczas jednego z wystąpień: „technologia może zmienić sposób leczenia, ale to prawo i etyka zdecydują, czy będzie ono naprawdę ludzkie”.

Piotr Piotrowski